زمين شناسان معتقدند که اين کوير در زمانهاي گذشته درياي کم عمقي به نام تيس بوده است که در مرور زمان و به علت گرمي هوا خشک شده است . در حاشيه شرقي اين کوير در نزديکي شهر بجستان روستايي به نام يونسي وجود دارد که ساکنين آن معتقدند يونس پيامبر(ع) در اين دريا توسط نهنگ بليده شده است . وجود رسوبات لايه اي در اين کوير فرضيه فوق را براحتي اثبات مي کند.
قسمت عمده اين کوير (بيشتر در نواحي جنوبي و مرکزي پوشيده از باتلاق و در حواشي شرقي پوشيده از تلماسه ها و يا تپه هاي شني مي باشد . در قسمتهاي غربي, اين کوير پوشيده از خاکهاي رسي پف کرده عاري از پوشش گياهي مي باشد . ارتفاع متوسط اين کوير از سطح آبهاي آزاد درحدود 700 متر مي باشد که پست ترين نقطه در حدود 650 متر در نواحي مرکزي متمايل به شمال و بلندترين ارتفاع در شمال درياچه نمک خور و بيابانک در حدود 838 متر مي باشد .
در روزگاران گذشته جاده کاروان گذري از طرود به عروسان وجود داشته که به مرور زمان اهميت خود را از دست داده است . عدم وجود پوشش گياهي در عمده پهنه اين کوير و وجود زمينهاي پست باعث شده که کوچکترين بارش سبب ايجاد باتلاقهاي مهيبي در اين کوير گردد . از اين رو عبور از اين کوير بدون مطالعات لازم و بررسي دقيق ماه هاي بارش به هيچ عنوان توصيه نمي شود .
داريوش سوم پس از شکست از اسکندر به اين منطقه گريخت و سپس توسط محافظين خود در دشت کوير کشته شد .
ديگر محور ارتباطي که در زمان هاي گذشته کاروانيان از آن استفاده مي کرده اند محور حلوان به عروسان بوده است که حتي در آن زمان نيز به ندرت و در مواقع ضرورت مورد استفاده قرار مي گرفته .
سون هدين کوير نورد سوئدي 2 بار عرض اين کوير را طي کرد . ابتدا مسير کاروان گذر جندق به بيدستان و در برگشت مسير طرود به عروسان . اين دو محور نسبت به زمينهاي اطراف 1 تا 2 متر مرتفعتر هستند . همين ارتفاع اندک باعث مي شود که اين راه ها نسبت به ساير مناطق زودتر خشک شوند .
در اين کوير خاکهاي زرد و همچنين نمک سياه به وفور يافت مي شود . قسمتي از زمينهاي اين کوير پوشيده از سوراخ هايي به شکل دهانه آتشفشان است که در اثر تبخير سريع آب و پوکي جنس خاک ايجاد شده است . همچنين چندضلعي هاي نمک در قسمتهاي جنوبي و مرکزي به وفور يافت مي شوند .
ميزان دماي هوا در گرمترين زمان در روز (ماه تير) به حدود 60 درجه و در شب در حدود 25 تا 30 درجه مي باشد . اين اختلاف فاحش دما باعث خرد شدن کامل سنگها (گريه سنگ) مي شود. در فصول سرما ميزان دما در روز در حدود 13 تا 17 درجه و  در شب در حدود 0 تا 7- مي باشد . ميانگين بارندگي در اين کوير در حدود 2 تا 5 ميليمتر در سال مي باشد.