احمدي: بعد از انقلاب اسلامي ايران، تشيع از سطح يك مكتب به يك پديده ژئوپليتيك تبديل شد
نشست علمي "جغرافياي سياسي شيعه" در جهان امروز صبح امروز (چهارشنبه) از سوي گروه مطالعات فرهنگي جهان اسلام پژوهشگاه فرهنگ هنر و ارتباطات برگزار شد.
به گزارش خبرنگار سياسي خارجي خبرگزاري دانشجويان ايران (ايسنا)، در اين نشست دكتر سيد عباس احمدي، عضو هيات علمي دانشگاه تهران در سخناني با اشاره به اين كه بيش از 40 درصد از شيعيان جهان در ايران به سر ميبرند و اين كشور را به مهمترين كشور شيعهنشين تبديل كردهاند، گفت: ايران هم به لحاظ درصد و هم به لحاظ تعداد بزرگترين و اولين كشور شيعي جهان به شمار ميرود كه داراي 60 ميليون شيعه است.
وي با اشاره به مدل بالراشتاين گفت : ايران به عنوان مركز- پيرامون به شمار ميرود و لايهاي از شيعيان پيرامون ايران كه به لحاظ تعداد و اعتقادات شبيه ايران هستند با عنوان لايه نيمه پيراموني و كشورهاي اطراف لايه نيمه پيراموني كه به لحاظ آميزه و اعتقادات شيعي ممكن است با ايران تفاوت داشته باشند با عنوان لايهي پيراموني شناخته ميشود.
احمدي به حضور 60 درصدي شيعيان در عراق ، 70 درصدي در بحرين، 75 درصدي در آذربايجان ، 20 درصدي در هر يك از كشورهاي افغانستان، پاكستان و هند به عنوان لايه نيمه پيراموني اشاره كرد و افزود:در لايهي پيراموني كشورهايي چون يمن، آسياي مركزي، تاجيكستان، ازبكستان و لبنان قرار دارد كه البته لبنان از استثنائات است كه اگرچه پيوستگي با ايران ندارد، اما از كشورهاي مهم براي ايران به شمار ميرود.
وي با تاكيد بر اين كه رسيدن به يك آمار غيرقابل چالش دربارهي شيعيان بنابر دلايلي چون وجود گروهها و فرقههاي مختلف شيعه از جمله اسماعيلي، كيساني، دروزي و غيره و همچنين تلاش علاقمندان به تشيع و گسترش فرهنگ شيعه به نشان دادن آمار بيش از اندازه، با مشكل مواجه است، تصريح كرد: در مدل والراشتاين اگرچه بر اساس بحث استثمار شكل گرفته، اما در خصوص اين مساله بهانهي شكل گيري مركز – پيرامون بحث اعتقادي است كه البته ممكن است منافع اقتصادي هم ايجاد شود اما اين امر نميتواند هدف و انگيزهي اصلي باشد.
اين استاد دانشگاه به بيان ويژگيهاي قلمرو شيعيان در حوزه خليج فارس پرداخت و گفت: از مهمترين اين ويژگيها وجود مهمترين گذرگاه ارتباط زميني ، دريايي و هوايي جهان، وجود 70 درصد از نفت جهان، وجود 60 درصد از گاز جهان است كه اين شرايط ادامه حيات و رشد اقتصادي جهان را تا يك يا يك و نيم قرن ديگر به اين منطقه وابسته ميكند.
وي درباره ميزان قدرت شيعيان در جهان بيان كرد: اين مساله متاثر از متغيرهاي فراواني همچون ميزان جمعيت ، امكانات، منابع، سازمان يافتگي، انسجام سياسي و اجتماعي ، رهبري ديني و سياسي ، آگاهيهاي سياسي، اجتماعي و ديني و ماهيت اعتقادات و تفاسير ديني و مذهبي است.
وي ادامه داد: در خصوص طبقه بندي جوامع شييعي بر اساس درجه تاثيرگذاري در مسائل بينالمللي هم ميتوان اين جوامع را به سه دسته جوامعي كه تاثير جهاني ندارند مانند شيعيان اسماعيلي و شيعيان عربستان، جوامعي كه تاثير محدود دارند مانند شيعيان آذربايجان، پاكستان، بحرين و يمن و جوامعي كه تاثيرات گستردهاي دارند مانند ايران و عراق و لبنان تقسيم كرد.
احمدي با تاكيد بر اين كه تا قبل از وقوع انقلاب اسلامي ايران تشيع تنها به عنوان يك مكتب بود و در سطح محلي و ملي به ايفاي نقش ميپرداخت، گفت: بعد از انقلاب اسلامي ايران تشيع از سطح يك مكتب خارج و به يك پديده ژئوپليتيك تبديل شد كه در سطح منطقه و جهان به ايفاي نقش ميپردازد.
وي در ادامه به بحث حوزه نفوذ سياسي ايران در قلمرو شيعه پرداخت و گفت: تاثيرپذيري شيعيان جهان از انقلاب اسلامي ايران موجب هويت يابي ، خود آگاهي و معرفي شدن مذهب شيعه شد و به دنبال آن با شكلگيري و تقويت احزاب و تشكلهاي سياسي نقش آفريني شيعيان در ساختار سياسي كشورها آغاز شد كه نمونهي آن را ميتوان حزبالله لبنان عنوان كرد. همچنين از نمونههاي رفتارهاي سياسي شيعيان جهان نسبت به ايران ميتوان به پايهگذاري مجلس اعلاي اسلامي عراق در تهران، مهاجرت شيعيان افغانستان به ايران پناه آوردن شيعيان عراق و كويت به ايران در اثر جنگ افروزيهاي صدام و ابراز احساسات شيعيان كشورهاي منطقه نسبت به ايران در راهپيماييهاي مختلف عنوان كرد. همچنين ميتوان اين مساله را بيان كرد كه دليل اين رفتارهاي سياسي انگيزههاي اعتقادي است.
اين استاد دانشگاه با اشاره به حوزه نفوذ ايران در بخشهاي ديگري چون آموزشي؛ فرهنگي، رسانهاي، عمراني و زيربنايي، بهداشتي، گردشگري، زيارتي و غيره تصريح كرد: گسترش حوزه نفوذ ايران در اين بخشها با موانع جدي منطقهاي و جهاني روبروست كه در اين راستا رقيبان منطقهاي از جمله عربستان و رقيبان جهاني مثل آمريكا و اسراييل در بسياري از موارد با يكديگر همكاري ميكنند تا تلاشهاي ايران را با شكست مواجه كنند. از جمله اين تلاشها را ميتوان به بخشهاي ديني و فقهي ( صدور فتاواي تكفير شيعيان ) ، مسائل تشكيلاتي (ايجاد گروههاي ضد شيعي مثل سپاه صحابه)، مسايل سياسي و نظامي ( ترور رهبران شيعي) ، مسايل مردمي ( قتل عام شيعيان )، مسايل فيزيكي ( تخريب اماكن مقدسه شيعي به ويژه در عراق)، مسائل نظري ( طرح هلال شيعي با هدف مخدوش كردن واقعيت شيعه)، مسائل انتشاراتي (چاپ و انتشار كتب ضد شيعي) و مسائل الكترونيك همانند فعاليتهاي سايتهاي متعدد و هك كردن سايتهاي شيعي اشاره كرد.
وي ادامه داد: در راستاي منقبض كردن فضاي شيعي و ممانعت از گسترش حوزه نفوذ ايران هزينههاي بالايي از سوي رقبا در سطح منطقه و جهان انجام ميشود كه به نظر ميرسد در اين راستا بايد ايران در خصوص كشورهاي شيعي به طور كلي يك استراتژي سياسي داشته باشد و همچنين مدل عملكردي را ارائه دهد و به عنوان مثال وزارت امور خارجه نگاه جديتري به اين مساله و همچنين تك تك كشورها مثل بحرين، لبنان و عراق داشته باشد و استراتژي كلي را در قبال آنها ارائه كند.
احمدي گفت: ما نبايد منتظر آن باشيم كه ديگران بحثهاي ضد شيعي را مطرح كنند و پس از آن ما به رد آن بپردازيم. مثلا در ماجراي هلال شيعي ما بايد جلوتر مدل هلال شيعي ايراني را مطرح ميكرديم.
همچنين معتقدم ما در بحث تشيع با توجه به شرايط مقداري بيش از حد ملاحظه كار شدهايم در حالي كه بايد تهاجميتر و حسابشده تر عمل كنيم و علاوه بر آن در دانشگاهها و مراكز عالي بيشتر به بحث تشيع بپردازيم.
منبع: ایسنا