جغرافیای پزشکي علمي است که به بررسي ارتباط بين عوامل زمين شناسي با سلامت انسان ها و جانوران و تأثير عوامل زيست محيطي بر پراکندگي جغرافيايي بيماري هاي مرتبط مي پردازد. جغرافياي پزشكي با الهام از روابط دو عامل يعني از يك سو دگرگونيهاي بيولوژيكي انسان و از سوي ديگر اثر تغييرات محيط طبيعي بر روي انسان مورد مطالعه و شناسايي قرار مي‏گيرد به اين ترتيب بيماري حاصل از اثر تغييرات محيط جغرافيايي و دگرگونيهاي بيولوژيكي انسان به عنوان يك پديده جهاني و همه گير 1- بصورت رابطه با محيط زندگي انسان 2- بصورت توزيع جغرافيايي آن در ناحيه و منطقه موضوع اصلي جغرافيائي پزشكي را تشكيل مي‏دهد و از آنجائي كه برخي از بيماريها در صورت حاد به مرگ انسانها منتهي مي‏گردد. از اين رو تعيين شاخص طول عمر جمعيت در سطوح مختلف شهر، كشور و جهان يكي ديگر از امور مهم در تحقيقات جغرافيايي پزشكي محسوب مي‏شود. برای تبیین مفهوم جغرافیای پزشکی لازم است، ابتدا تعریفی کلی از دو علم پزشکی و جغرافیا ارائه گردد. مسلما با تلفیق دو علم جغرافیا وپزشکی می توان به مفهوم وماهیت جغرافیای پزشکی دست یافت. به عبارت دیگر با تحدید و تطبیق قلمرو دو علم پزشکی و جغرافیا و مشخص شدن وجوه ،محدوده وموضوعات مشترک آن دو ماهیت و قلمرو جغرافیای پزشکی حاصل خواهد شد. - مفهوم وماهیت علم پزشکی Medical: دریک تعریف کلی می توان علم پزشکی را عبارت از «مطالعه وبررسی: تشخیص Diagnosis – علت یابی Etiology و درمان Treatmentبیماری‌های انسان» معرفی کرد. - مفهوم وماهیت علم جغرافی Geography: در تعاریف مختلف ومتکثری که ازعلم جغرافیا به عمل آمده، ماهیت وجوهره ی این علم «مطالعه، شناخت وتفسیر روابط متقابل انسان ومحیط» دانسته شده است. اگردرمطالعه ی وجوه چهارگانه ی بیماری ها وامراض بشری شامل تشخیص، علت یابی، پراکنش ودرمان به دنبال زمینه های جغرافیایی باشیم، باید گفت: * تشخیص: مرحله ی تشخیص بیماری ها را باید به مقدار زیادی غیر جغرافیایی قلمداد کرد. چرا که تشخیص امراض با بهره گیری از شیوه ها، آزمایش ها ،ابزار و....آزمایشگاهی ومعاینات بالینی صورت می گیرد. راه های تشخیصی ذکر شده عمدتا زمینه ی غیرجغرافیایی وغیرمحیطی دارد. مسلما توفیق در تشخیص بیماری ها به درجه ی حاذق بودن کادر تشخیصی وطبیب از یک سو و به روز بودن امکانات و ملزومات آزمایشگاهی از دیگر سو بستگی دارد نه شرایط جغرافیایی ومحیطی. *علت یابی: بیماری ها به عنوان موضوع علم پزشکی در بروز وظهور خود می توانند، دلایل عدیده ای مثل وراثت ،شرایط اجتمایی – اقتصادی و شرایط محیطی (جاندار و بیجان) داشته باشند. عامل اخیر(شرایط محیطی) موضوعی است، کاملا جغرافیایی. *پراکنش: پراکندگی بیماری ها به دو دلیل اصلی ماهیت جغرافیایی می یابد. اول، قابلیت نمایش پراکنش بیماری ها برروی نقشه(هر پدیده ی قابل نمایش بر روی نقشه ماهیت جغرافیایی دارد). دوم، عامل و چگونگی انتشار وگسترش بسیاری از امراض بخصوص بیماری های اپیدمیولوژیک متاثر از شرایط وعوامل محیطی وجغرافیایی است. *درمان: وجه چهارم علم پزشکی نیزدرپاره ای از موارد به عوامل محیطی وابسته است. به عنوان مثال می توان به هیدروتراپی دردهای مفصلی با آبهای گرم ومعدنی، درمان بیماری های روان تنی در محیط های اکوتوریستی، تعیین دز برخی از دارو های بیهوشی با پیروی از ارتفاع و میزان فشار(شرایط محیطی) مکان مورد نظر اشاره کرد. با این حال دخالت وتوانایی اثرگذاری عوامل وشرایط جغرافیایی در درمان بیماری ها در تحقیقات جغرافیای پزشکی به میزان زیادی مغفول مانده است. مسلما توجه به ارتباط بین شرایط محیطی ودرمان بیماری ها می تواند افق جدید وجذابی برای تحقیقات جغرافیای پزشکی محسوب گردد. تاثیرپذیری بیماری ها در پیدایش،ظهور،گسترش وحتی درمان از شرایط محیطی ،حلقه ی ارتباط دو علم پزشکی وجغرافیا ،ونقطه ی آغازین علم جغرافیای پزشکی است. بنابراین شناخت علل وچگونگی درمان برخی از بیماری ها ماهیت جغرافیایی به خود گرفته وموضوع سلامت وامراض انسان تا جایی که به عوامل محیطی وابسته باشد رنگ جغرافیایی خواهد داشت. با جمع بندی مطالب گفته شده، در تبیین مفهوم ،ماهیت و قلمرو جغرافیای پزشکی می توان گفت: ماهیت جغرافیای پزشکیMedical Geography : حیات وزندگی انسان وجوامع انسانی از وجوه مختلف وعدیده ی اجتماعی، اقتصادی، فیزیولوژیکی و.... برخورداراست. در این میان علل بیماری ها، پراکنش ودرمان آنها با زمینه وعلل جغرافیایی مد نظر این مقوله است. که با اندکی اغماض می توان آن را وجه اکولوژیکی زندگی انسان قلمداد نمود *ماهیت پزشکی جغرافیای پزشکی آن قسمت از علم پزشکی است که درعلت یابی، پراکنش ودرمان بیماری ها به شرایط محیطی توجه می نماید. *ماهیت جغرافیایی جغرافیای پزشکی آن بخش از علم جغرافیا است که در مطالعه ی اکولوژیکی انسان به بستر محیطی و جغرافیایی بروز، گسترش و درمان بیماری ها توجه دارد. *جغرافیای پزشکی تلفیقی است از وجوه مشترک، بین موضوع علم پزشکی بیماری ها در سه مرحله ی علت یابی، پراکنش و درمان از یک سو وعوامل محیطی در قالب لیتوسفر، هیدروسفر، اتمسفر و بیوسفر به عنوان بستر جغرافیایی از دیگر سو. بنابراین می توان وظیفه ی جغرافیای پزشکی راعبارت دانست از: «کشف کانون بیماری،تعیین پراکندگی جغرافیایی بیماری، تعیین علل وعوامل جغرافیایی که موجب بروز وانتشار آن می‌گردد» با توجه به وظایف تعریف شده ی جغرافیای پزشکی می توان این شاخه از جغرافیا را یک علم کاربردی قلمداد نمود. چرا که جغرافیای پزشکی در سه محور اساسی علم پزشکی یعنی علت یابی بیماری ها، مکانیسم انتشار یا پراکندگی بیماری ها وچگونگی درمان امراض (در مواردی) نقش غیر قابل انکار دارد. «در حال حاضر رابطه ی بین پاره ای از بیماری ها وعوامل جغرافیایی شناخت و ثابت شده و یا جزء فرضیات پزشکی اند.ازآن جمله رابطه ی بین اقلیم و بیماری های آرتریت ودردهای مفصلی، سینوزیت، برونشیت، پنومونی(نومونیا)، آسم، آنفولوآنزا، گرمازدگی و یا رابطه‌ی بین مواد وعناصر مختلف موجود در آب وخاک و پاره ای از بیماری ها مثل گواتر، سرطان مری ومعده». از میلاد صادقیلر. ارشد جغرافیای پزشکی.